( م 1033 ق ) و انتشار كتاب الفوائد المدنيّة ى او ، قدرت اخباريان را افزايش داد و مكتب اجتهاد ، سخت زير فشار قرار گرفت . پس از سقوط اصفهان در 1135 ق ، به دست محمود افغان و پراكنده شدن علما به گوشه و كنار بلاد اسلامى ، هنوز حوزهء علميهء كربلا فعّاليت داشت و مكتب اخباريگرى به حيات خود ، ادامه مىداد . در نيمهء دوم قرن دوازدهم هجرى ، پيكر نيمه‌جان اجتهاد ، دوباره جان گرفت و آية اللَّه وحيد بهبهانى ، اين اصولىِ نابغه ، ظهور كرد . او پس از اتمام تحصيلات خود در اصفهان ، به بهبهان هجرت كرد و در مدّت سى سال ، با رونق حوزهء علميهء آن ديار به مبارزه با افكار اخباريگرى پرداخت . پس از شنيدن خبر گسترش اين مكتب در عراق و بخصوص در كربلا ، عازم آن شهر شد و با تشكيل دروس محدود و ملاقات‌ها و بحث‌هاى مكرّر با شيخ وارستهء مكتب اخباريگرى ، شيخ يوسف بحرانى و اقناع وى ، موفّق شد سه روز به جاى او كرسى درس را در اختيار بگيرد و بيشتر شاگردان او را به سوى مسلك اجتهاد ، رهنمون شود . « 1 » سرانجام ، اين تلاش‌ها با همكارى شيخ يوسف بحرانى به بار نشست و به تضعيف كامل اخباريان انجاميد . « 2 » كم كم ، پايه‌هاى اجتهاد ، مستحكم شد و مسلك اجتهاد به دست شاگردان آية اللَّه وحيد بهبهانى چون سيّد محمّدمهدى بحرالعلوم در عراق و ميرزا ابوالقاسم قمى ، معروف به ميرزاى قمى در ايران ، و نيز شاگردان بحر العلوم ، چون شيخ جعفر نجفى ( كاشف الغطاء ) ، ملّا احمد نراقى و سيّد محمّد مجاهد ادامه يافت .

--> ( 1 ) . شيخ يوسف بحرانى در مقدمهء الحدائق الناضرة مىنويسد : من ، قبلًا از روش اخبارى دفاع مىكردم ؛ امّا بعد از تأمل بسيار و بحث‌هاى فراوان با بعضى مجتهدان اصولى ، به نقصان آن پى بردم و ديگر از آن دفاع نمىكنم ( الحدائق الناضرة ، ج 1 ، ص 167 ) . ( 2 ) . شيخ يوسف بحرانى ، در سال 1186 ق ، دار فانى را وداع گفت . او وصيّت كرده بود كه آية اللَّه وحيد بهبهانى به روى نماز گزارد ( فوائد رضويه ، ص 407 ) .